Nhu cầu vốn cho tăng trưởng kinh tế đang được đặt ra ở quy mô chưa từng có. Trong bối cảnh đó, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc cần bao nhiêu tiền, mà còn là bài toán về cấu trúc: dòng vốn sẽ được dẫn dắt qua kênh nào và hệ thống tài chính sẽ vận hành ra sao.

Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 diễn ra ngày 20/3, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết nhu cầu vốn của nền kinh tế giai đoạn 2026–2030 ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực ngoài nhà nước chiếm khoảng 80%.

Với quy mô này, mỗi năm nền kinh tế cần huy động lượng vốn lên tới hàng triệu tỷ đồng. Trong khi dư địa chính sách tiền tệ ngày càng thu hẹp, việc tiếp tục dựa nhiều vào tín dụng ngân hàng trở nên khó duy trì, đặt ra yêu cầu phải mở rộng các kênh huy động vốn trung và dài hạn.

Nhu cầu vốn hiện hữu

Quy mô nhu cầu vốn đã hiện hữu ở nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Chia sẻ tại hội nghị, đại diện Công ty Cổ phần Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (Mã: HHV) cho biết theo các quy hoạch hiện nay, riêng nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng giao thông giai đoạn 2026–2030 đã ước tính khoảng 3 triệu tỷ đồng.

Theo phía doanh nghiệp, quy mô này vượt xa khả năng đáp ứng của ngân sách nhà nước và kênh tín dụng truyền thống, qua đó đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa nguồn vốn.

Không chỉ hạ tầng, nhu cầu vốn lớn cũng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực khác khi quy mô đầu tư ngày càng mở rộng và chu kỳ vốn kéo dài, làm gia tăng áp lực huy động nguồn lực trung và dài hạn.

Ở góc nhìn hệ thống, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN), cho rằng mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tín dụng đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt.

Theo chia sẻ với người viết, trong cách tiếp cận truyền thống, để đạt tăng trưởng GDP khoảng 10%, tăng trưởng tín dụng thường phải ở mức khoảng 20%. Điều này đồng nghĩa hệ thống ngân hàng phải liên tục mở rộng quy mô cho vay ở mức cao trong nhiều năm.

“Nếu tiếp tục duy trì mô hình này, áp lực về lạm phát, chi phí vốn và rủi ro hệ thống sẽ gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh mặt bằng lãi suất có xu hướng đi lên,” ông Minh cho biết.

Một báo cáo gần đây của Chứng khoán Yuanta Việt Nam cũng cho thấy áp lực từ mô hình này ngày càng rõ nét. Trong năm 2025, tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 19%, trong khi tăng trưởng GDP ở mức hơn 8%, tương ứng tỷ lệ tín dụng/GDP lên tới 2,37 lần – cao hơn mức trung bình nhiều năm.

Đáng chú ý, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% trong năm 2026, tăng trưởng tín dụng ước tính cần lên tới khoảng 26%, trong khi mục tiêu điều hành hiện nay chỉ ở mức khoảng 15%.

Thị trường chứng khoán còn khoảng cách lớn

Trong khi nhu cầu vốn ngày càng lớn, quy mô của thị trường chứng khoán dù đã mở rộng nhanh nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Kết thúc năm 2025, vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam đã cán mốc khoảng 10 triệu tỷ đồng, trong đó riêng sàn HOSE đạt khoảng 8,31 triệu tỷ đồng, tăng hơn 60% so với cuối năm trước và vượt xa giai đoạn cao điểm 2021–2022.

So với nhu cầu vốn 38,5 triệu tỷ đồng của nền kinh tế, quy mô này mới chỉ phản ánh một phần năng lực cung ứng vốn của thị trường chứng khoán.

Khoảng cách này chính là phần không gian mà thị trường chứng khoán được kỳ vọng sẽ lấp đầy trong những năm tới.

Trong khu vực, nhiều thị trường mới nổi đã đạt quy mô vốn hóa tương đương hoặc vượt 100% GDP, qua đó giúp thị trường vốn đóng vai trò cân bằng với hệ thống ngân hàng trong việc cung ứng nguồn lực.

Đặt trong tương quan này, thị trường chứng khoán Việt Nam dù đã mở rộng nhanh, vẫn còn khoảng cách đáng kể nếu hướng tới vai trò lớn hơn trong cấu trúc tài chính quốc gia.

Từ chính sách đến thực tế doanh nghiệp

Ở góc độ cơ quan quản lý, tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho biết trong giai đoạn 2026–2030, thị trường chứng khoán cần phát huy tốt hơn vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Theo bà, định hướng phát triển tập trung vào hai trụ cột chính gồm nâng cao chất lượng hàng hóa và phát triển nhà đầu tư nhằm tăng chiều sâu và khả năng huy động vốn của thị trường.

Không chỉ dừng ở định hướng, vai trò của thị trường chứng khoán trong huy động vốn đã được thể hiện qua thực tiễn doanh nghiệp.

Chia sẻ tại hội nghị, đại diện Tổng Công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans, mã: PVT) cho biết sau khi cổ phần hóa và niêm yết, doanh nghiệp đã mở rộng quy mô đáng kể, từ một đơn vị có tổng tài sản hơn 1.000 tỷ đồng trở thành doanh nghiệp vận tải biển với tổng tài sản trên 22.000 tỷ đồng, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 18%/năm trong nhiều năm.

Theo doanh nghiệp, việc niêm yết trên thị trường chứng khoán không chỉ giúp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn, mà còn góp phần nâng cao năng lực quản trị, tăng uy tín và mở rộng quan hệ với đối tác.

Trong bối cảnh ngành vận tải và logistics được đánh giá có tốc độ tăng trưởng cao hơn GDP và tiếp tục cần đầu tư lớn để mở rộng năng lực, nhu cầu vốn vẫn là yếu tố then chốt đối với doanh nghiệp.

Đại diện PVTrans cho rằng khi tín dụng gặp nhiều hạn chế và chi phí vốn gia tăng, thị trường chứng khoán ngày càng trở thành kênh huy động vốn quan trọng, đồng thời việc nâng hạng thị trường sẽ mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Vai trò buộc phải lớn lên

Nhìn từ tổng thể, nhu cầu vốn khoảng 38,5 triệu tỷ đồng cho giai đoạn 2026–2030 không chỉ phản ánh quy mô nguồn lực cần thiết cho tăng trưởng, mà còn cho thấy áp lực huy động vốn mà nền kinh tế phải đối mặt trong những năm tới.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng trở nên khó duy trì, buộc cấu trúc dòng vốn phải dịch chuyển theo hướng cân bằng hơn.

Thị trường chứng khoán vì vậy được kỳ vọng đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc dẫn dắt dòng vốn trung và dài hạn. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng đến đâu sẽ phụ thuộc vào tốc độ mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và chiều sâu của chính thị trường này trong những năm tới.