Thị trường chứng khoán Việt Nam sáng 9/3 chứng kiến cú giảm mạnh khi VN-Index mất hơn 114 điểm (-6,5%), hàng trăm cổ phiếu giảm sàn. Diễn biến này xảy đến trong bối cảnh giá dầu tăng vọt vượt 100 USD/thùng sau căng thẳng leo thang tại Trung Đông.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc phân tích khối Khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN) và ông Huỳnh Hoàng Phương, chuyên gia phân tích độc lập, cho rằng cú giảm này phản ánh sự hoảng loạn ngắn hạn của thị trường, nhưng cũng đặt ra một số rủi ro vĩ mô cần theo dõi.

Cú giảm mang yếu tố hoảng loạn, nhưng rủi ro vĩ mô đang tăng

Ông Nguyễn Thế Minh cho rằng nguyên nhân trực tiếp của cú giảm là căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ, Israel và Iran khiến giá dầu tăng nóng, vượt 100 USD/thùng và tăng hơn 50% chỉ trong thời gian ngắn. Điều này làm gia tăng lo ngại lạm phát toàn cầu và khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất cao, qua đó gây áp lực lên chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

Tuy vậy, theo ông Minh, cú giảm mạnh sáng 9/3 mang yếu tố tâm lý nhiều hơn. Trong lịch sử, các nhịp điều chỉnh liên quan đến căng thẳng tại Trung Đông thường phản ánh phản ứng hoảng loạn của thị trường trong ngắn hạn.

“Thông thường thị trường sẽ cần một giai đoạn hoảng loạn nhất định, khoảng 22 phiên (xấp xí một tháng), sau đó mất thêm 47 phiên (hơn hai tháng) để hồi phục trở lại. Sau những cú hoảng loạn như vậy, thị trường thường sớm cân bằng,” ông Minh nhận định.

Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Huỳnh Hoàng Phương cho rằng giá dầu tăng mạnh đang làm gia tăng rủi ro lạm phát tại Việt Nam. Theo ông, CPI trong nước có mối tương quan khá rõ với giá dầu, đặc biệt khi giá dầu tăng mạnh theo năm.

Ông cho biết trong quá khứ, khi giá dầu tăng hơn 50% so với cùng kỳ, cấu phần nhóm giao thông trong rổ CPI thường tăng ít nhất hơn 10%, thậm chí 15–20%. Điều này khiến CPI hiếm khi duy trì dưới mức 4,5% và có thể lên tới khoảng 6,5%.

“Ở Việt Nam, khi CPI vượt 4,5% thường sẽ trở thành yếu tố nhạy cảm đối với chính sách tiền tệ. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong nhiều tháng tới, rủi ro lạm phát trên 4% là hoàn toàn có thể xảy ra,” ông Phương nói.

Ngoài yếu tố tâm lý, ông Huỳnh Hoàng Phương cho rằng một nguyên nhân khác khiến thị trường giảm mạnh là mức sử dụng đòn bẩy trên thị trường.

Theo quan sát của ông, một số công ty chứng khoán đã bắt đầu ghi nhận tình trạng call margin, cho thấy mức độ sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư đang khá cao. Khi thị trường giảm mạnh, hoạt động bán giải chấp có thể khuếch đại đà giảm của chỉ số.

Ông Phương cũng lưu ý rằng dù thị trường đã giảm sâu, khả năng nới rộng biên độ điều chỉnh vẫn tồn tại nếu rủi ro hệ thống gia tăng.

“Đầu năm tôi dự báo xác suất rủi ro hệ thống khoảng 30%, nhưng hiện có thể đã lên khoảng 40%. Việc thị trường có bước vào downtrend (xu hướng giảm) hay không sẽ phụ thuộc vào việc giá dầu trên 100 USD/thùng có duy trì đủ lâu hay không,” ông Phương nhận định.

Trong khi đó, ông Minh cho rằng định giá thị trường đã giảm đáng kể sau cú rơi mạnh. Theo ông, P/E của thị trường hiện đã về quanh mức 12 lần, vùng từng nhiều lần xuất hiện trong lịch sử khi thị trường tiệm cận vùng đáy.

“Trong lịch sử, khi P/E của thị trường rơi về khoảng 12 lần, xác suất hình thành vùng đáy thường gia tăng,” ông Minh cho biết.

Nhà đầu tư nên hạ margin, cân nhắc giải ngân từng phần

Về chiến lược hành động, cả hai chuyên gia đều cho rằng ưu tiên lúc này là quản trị rủi ro, kiểm soát đòn bẩy.

Ông Nguyễn Thế Minh khuyến nghị nhà đầu tư nên đưa tỷ lệ margin về mức an toàn. Theo ông, kinh nghiệm từ cú giảm năm 2022 cho thấy việc bổ sung tiền vào tài khoản để hạ tỷ lệ đòn bẩy có thể giúp nhà đầu tư tránh các ngưỡng bán giải chấp.

“Nếu vốn đầu tư là vốn tự có thì không nhất thiết phải bán ra trong giai đoạn này,” ông Minh nói.

Với những nhà đầu tư có lượng tiền mặt lớn, ông Huỳnh Hoàng Phương cho rằng có thể xem xét giải ngân từng phần trong các nhịp bán tháo. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây chưa phải là thời điểm để quá “tham lam” với thị trường.

Theo ông Phương, sau các đợt bán giải chấp, nhiều cổ phiếu có thể xuất hiện mức định giá hấp dẫn hơn, tạo cơ hội lựa chọn cho nhà đầu tư trong giai đoạn sau.

Về các chủ đề đầu tư, ông Minh cho rằng nhà đầu tư có thể theo dõi các nhóm doanh nghiệp Nhà nước gắn với Nghị định 79, chu kỳ hồi phục giá hàng hóa trong năm 2026 và nhóm chứng khoán khi thị trường xuất hiện nhịp hồi.

Trong khi đó, ông Phương đánh giá các lĩnh vực năng lượng như dầu khí và điện có thể được chú ý nhiều hơn trong thời gian tới, trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy tháo gỡ các dự án năng lượng. Ngoài ra, câu chuyện nâng hạng thị trường cũng là một chủ đề mà nhà đầu tư có thể theo dõi.