Phiên 7/1 ghi nhận diễn biến bùng nổ tại nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có vốn Nhà nước, trong bối cảnh các nút thắt về tiêu chuẩn công ty đại chúng và cơ chế thoái vốn đang dần được làm rõ.

Tiếp nối diễn biến tích cực trước đó ngày 6/1, phiên giao dịch 7/1 ghi nhận diễn biến tăng mạnh và đồng loạt tại nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có vốn Nhà nước, khi nhiều mã tăng trần cùng trạng thái trắng bên bán về cuối phiên.

Cụ thể, trong phiên 7/1, các cổ phiếu như GAS, PLX, BSR, GVR, BCM, POW, PVT, BVH đồng loạt tăng hết biên độ. Thanh khoản cũng gia tăng đột biến, với BCM khớp 2,2 triệu cổ phiếu, GVR 13,7 triệu cổ phiếu, BSR 31,3 triệu cổ phiếu, PLX 15,1 triệu cổ phiếu và POW 24,4 triệu cổ phiếu…

Kỳ vọng chính sách và “điểm hẹn” thoái vốn

Trong báo cáo chiến lược 2026, Chứng khoán MB (MBS) cho rằng nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước sẽ trở thành tâm điểm mới của thị trường, khi nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước được kỳ vọng ban hành trong năm nay.

Nghị quyết này được kỳ vọng tạo ra cơ chế linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp trong việc tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư và sắp xếp lại danh mục vốn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị.

Các doanh nghiệp có vốn Nhà nước hiện đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí có lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực như hàng không, dầu khí hay hạ tầng. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của khu vực này vẫn được đánh giá là chưa tương xứng với quy mô nguồn lực đang nắm giữ, phản ánh dư địa lớn nếu các cơ chế quản lý vốn được khơi thông.

Nhóm phân tích cũng nhấn mạnh sự tương đồng với cú hích chính sách từng dành cho khu vực kinh tế tư nhân thông qua Nghị quyết 68. Trong bối cảnh đó, nhóm doanh nghiệp vốn Nhà nước được kỳ vọng sẽ bước vào giai đoạn tăng tốc mới nếu hành lang pháp lý đủ rõ ràng và nhất quán.

Những doanh nghiệp đầu ngành, có nền tảng tài chính vững, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động ổn định và định giá ở mức hấp dẫn được MBS đánh giá là nhóm hưởng lợi trực tiếp.

MBS cho rằng nghị quyết về kinh tế Nhà nước không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn tạo cơ sở pháp lý cho việc sắp xếp lại các khoản đầu tư, thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết và cổ phần hóa vốn đã chậm lại trong thời gian dài.

Trên thực tế, Bộ Tài chính đã đề xuất một số cơ chế nhằm gỡ vướng cho hoạt động thoái vốn của SCIC, bao gồm cho phép điều chỉnh giá khởi điểm trong các phiên đấu giá không thành công và bán vốn theo lô.

Kỳ vọng làn sóng thoái vốn lặp lại như giai đoạn 2016 – 2018

Ở góc nhìn khác, mới đây, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN), cho rằng diễn biến tại nhóm cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước không thể tách rời câu chuyện tiêu chuẩn công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán 2019.

Theo quy định, một công ty đại chúng phải đảm bảo tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Với đặc thù cơ cấu cổ đông cô đặc, nhiều doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn hiện không đáp ứng tiêu chí này. Nếu áp dụng nghiêm ngặt, các doanh nghiệp có thể đối diện nguy cơ mất tư cách công ty đại chúng và bị hủy niêm yết hoặc hủy đăng ký giao dịch.

Tuy nhiên, theo ông Minh, các văn bản pháp luật ngoài Luật Chứng khoán đã đưa ra cơ chế đặc thù nhằm xử lý vấn đề này.

Cụ thể, Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) quy định rằng trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn Nhà nước đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, các doanh nghiệp Nhà nước chuyển đổi sang công ty cổ phần nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng sẽ không bị hủy tư cách ngay trong giai đoạn tái cấu trúc.

Quy định này giúp giảm đáng kể rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng trong ngắn hạn. Đồng thời, áp lực phải tuân thủ tiêu chuẩn đại chúng lại trở thành động lực thúc đẩy các doanh nghiệp và cơ quan chủ quản chủ động xây dựng lộ trình thoái vốn, giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước, qua đó mở rộng free-float.

“Chúng tôi kỳ vọng về làn sóng thoái vốn các doanh nghiệp Nhà nước có thể lặp lại như giai đoạn 2016 – 2018.”, vị chuyên gia chia sẻ.

Theo dữ liệu Yuanta tổng hợp, PVN hiện vẫn nắm tỷ lệ chi phối tại một số doanh nghiệp lớn và đã, đang xây dựng kế hoạch thoái vốn từng phần. Trong khi đó, SCIC cũng ghi nhận các thương vụ thoái vốn thành công gần đây, cho thấy thị trường đang dần hấp thụ tốt hơn nguồn cung cổ phần từ khu vực doanh nghiệp Nhà nước.

Những trường hợp cụ thể trên thị trường

Thực tế, nhiều doanh nghiệp quy mô lớn đã công bố thông tin liên quan đến việc chưa đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng do cơ cấu cổ đông cô đặc.

Cuối năm 2025, PV Gas cho biết chưa đáp ứng điều kiện theo Luật Chứng khoán khi cổ đông lớn nắm tỷ lệ áp đảo, trong khi tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ ở mức thấp. Công ty con là PV Gas D cũng rơi vào tình trạng tương tự khi các cổ đông chiến lược và cổ đông mẹ nắm gần như toàn bộ vốn điều lệ.

Tình trạng này không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực dầu khí mà còn ghi nhận tại nhiều doanh nghiệp lớn khác thuộc các ngành ngân hàng, hạ tầng, cao su, hàng không và logistics, cả trên sàn niêm yết và UPCoM.