Tại talkshow Data Talk | Market Insight với chủ đề “Định giá thị trường & doanh nghiệp IPO – Cơ hội hay ‘bẫy kỳ vọng’?” do VietnamBiz và WiGroup phối hợp thực hiện, các chuyên gia cho rằng câu chuyện hiện nay không chỉ nằm ở việc P/E cao hay thấp, mà còn ở chất lượng tăng trưởng lợi nhuận, trạng thái dòng tiền và mức độ phân hóa giữa chỉ số với phần còn lại của thị trường.

VN-Index tăng nhưng nhiều danh mục vẫn khó có lãi

Nhìn lại 5 tháng đầu năm, ông Ngô Thế Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Phân tích Chứng khoán SHS, cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam biến động tương đối mạnh và tiếp tục đi theo mô hình chữ K từng xuất hiện trong năm 2025.

Sau nhịp tăng tích cực đầu năm, thị trường chịu tác động từ một số yếu tố vĩ mô bên ngoài. Cùng với đó, sự biến động mạnh của nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt là nhóm Vingroup, khiến diễn biến của chỉ số chung không phản ánh đầy đủ trải nghiệm của phần lớn nhà đầu tư.

Theo ông Hiển, Vingroup vừa là nhóm tác động lớn đến chỉ số trong giai đoạn thị trường giảm điểm, vừa là động lực kéo chỉ số phục hồi từ vùng đáy cuối tháng 3 đến nay. Trong khi đó, khoảng một tuần gần đây, giá trị giao dịch thị trường giảm tương đối mạnh so với giai đoạn trước, quanh mức trên 15.000 tỷ đồng/phiên.

Thanh khoản thấp, cộng với hiệu suất kém của nhiều cổ phiếu ngoài nhóm dẫn dắt, khiến tâm lý nhà đầu tư ngắn hạn trở nên thận trọng hơn.

Ở góc nhìn của nhà đầu tư, ông Nguyễn Thành Trung, nhà sáng lập FinSuccess, cho rằng thị trường từ đầu năm đến nay phân hóa rất rõ. VN-Index tăng khoảng gần 5%, nhưng mức tăng tập trung chủ yếu vào một vài cổ phiếu, đặc biệt là nhóm Vingroup.

Theo ông Trung, nếu loại trừ nhóm này, nhiều chiến lược đầu tư thực tế có thể đang trong trạng thái giảm. Thậm chí, một số nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc các quỹ đầu tư không nắm giữ nhóm cổ phiếu dẫn dắt cũng gặp khó khi hiệu suất thấp hơn thị trường chung.

Điều này tạo ra một nghịch lý quen thuộc với nhà đầu tư trong giai đoạn hiện tại: chỉ số chung không quá xấu, nhưng danh mục lại không dễ có lãi.

P/E thấp chưa đủ kéo dòng tiền quay lại

Một trong những điểm được thảo luận nhiều tại Data Talk là mặt bằng P/E của thị trường. Theo ông Hiển, P/E toàn thị trường hiện quanh 13,7–14 lần, thấp hơn mức bình quân khoảng 14,9 lần trong 10 năm. Nếu loại trừ một số mã vốn hóa lớn tác động mạnh đến chỉ số, mặt bằng định giá của nhiều nhóm cổ phiếu còn thấp hơn.

Tuy nhiên, ông Hiển nhấn mạnh P/E toàn thị trường chỉ là một yếu tố tham chiếu. Khi ra quyết định đầu tư, nhà đầu tư cần nhìn sâu hơn vào tăng trưởng lợi nhuận của từng nhóm ngành và từng doanh nghiệp.

“P/E chỉ là một trong các yếu tố trong mô hình định giá”, ông Hiển nói và cho rằng trong thời gian tới, nhà đầu tư nên quan tâm nhiều hơn đến lợi nhuận, triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp và ngành nghề cụ thể.

Ông Nguyễn Thành Trung cũng đồng tình rằng định giá hiện tại là một điểm cộng, đặc biệt nếu loại trừ các cổ phiếu vốn hóa lớn có mức tăng đột biến. Theo ông, P/E sau khi loại trừ nhóm Vingroup có thể đang ở vùng hấp dẫn. Nếu lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục tăng theo kế hoạch trong năm nay, mặt bằng P/E này có thể giảm về quanh vùng 10 lần, tương đương các giai đoạn thị trường từng rơi vào trạng thái cực đoan.

Dù vậy, định giá thấp chưa đủ để kéo dòng tiền quay lại. Khi đánh giá thị trường có đầu tư được hay không, FinSuccess thường nhìn vào ba yếu tố: định giá, thanh khoản và yếu tố bất ngờ. Trong đó, định giá hiện là điểm cộng, nhưng thanh khoản lại là điểm trừ lớn.

Với dòng tiền nước ngoài, khối ngoại vẫn bán ròng mạnh. Ông Hiển cho biết 5 tháng đầu năm, khối ngoại bán ròng hơn 64.000 tỷ đồng, tương đương gần 50% giá trị bán ròng của cả năm 2025. Một phần áp lực đến từ các quỹ, khi nhóm này ghi nhận dòng vốn rút ra trong những tháng đầu năm.

Ở trong nước, thanh khoản cũng chịu sức ép khi các kênh thu nhập cố định trở nên hấp dẫn hơn trong bối cảnh mặt bằng lãi suất nhích lên. Ông Trung cho rằng nhà đầu tư cần theo dõi thêm các chỉ báo như lợi suất trái phiếu, lãi suất liên ngân hàng, thanh khoản hệ thống ngân hàng, giá dầu và các biến động vĩ mô bên ngoài.

“Định giá rất rẻ nhưng tiền không vào, vì thanh khoản không có, dòng tiền không có”, ông Trung nêu.

Nhà đầu tư chùng tay vì thiếu niềm tin vào dòng tiền

Theo ông Hiển, có một số yếu tố đang chi phối tâm lý nhà đầu tư. Thứ nhất là biến động địa chính trị và giá dầu, đặc biệt liên quan đến khu vực Trung Đông. Khi giá dầu neo cao, áp lực lên lạm phát và lãi suất trong nước có thể gia tăng.

Thứ hai là áp lực bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài chưa dừng lại, khiến thị trường chung chịu sức ép. Thứ ba, tháng 5 thường là vùng trũng thông tin của thị trường chứng khoán, sau mùa đại hội cổ đông, kế hoạch kinh doanh và cổ tức. Khi thiếu thông tin hỗ trợ, nhà đầu tư khó có động lực giao dịch mạnh.

Ngoài ra, trong bối cảnh nhiều cổ phiếu ngắn hạn không đem lại lợi nhuận, nhà đầu tư thường có xu hướng co về phòng thủ và tiếp tục quan sát. Điều này khiến giao dịch toàn thị trường suy giảm.

Ông Trung bổ sung rằng thanh khoản trong nước cũng cần được đặt cạnh các kênh đầu tư khác. Khi lãi suất, lợi suất trái phiếu hoặc các tài sản thu nhập cố định trở nên hấp dẫn hơn, dòng tiền vào cổ phiếu sẽ khó mạnh lên ngay, dù định giá đã về vùng thấp.

Một biến số khác là các yếu tố bất ngờ từ bên ngoài, như chính sách thương mại, thuế quan hay biến động địa chính trị. Theo ông Trung, khi yếu tố bất ngờ xuất hiện, thị trường có thể biến động mạnh hơn, nhất là trong bối cảnh thanh khoản vốn đã yếu.

Dù vậy, các chuyên gia tại Data Talk không cho rằng cơ hội đầu tư đã biến mất. Vấn đề là nhà đầu tư không nên chỉ nhìn P/E thấp như một tín hiệu đủ để mua vào. P/E thấp chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm triển vọng lợi nhuận đủ tốt và dòng tiền có khả năng quay lại.

Nói cách khác, vấn đề của thị trường lúc này không chỉ là P/E đang thấp hơn trung bình lịch sử. Câu hỏi lớn hơn là khi nào dòng tiền đủ niềm tin quay lại, để phần còn lại của thị trường được định giá lại thay vì chỉ một nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn giữ nhịp cho chỉ số.