Tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn” do Báo Tuổi Trẻ tổ chức chiều 21/10, ông Bùi Ngọc Huyên, Phó Trưởng ban Quản lý chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhấn mạnh trách nhiệm của doanh nghiệp sau khi huy động vốn từ nhà đầu tư công chúng.

“IPO không phải là một đích đến mà phải là điểm khởi đầu cho một giai đoạn trách nhiệm cao hơn của doanh nghiệp đối với nhà đầu tư”, ông Huyên nói.

Theo ông, có ba vấn đề doanh nghiệp cần tập trung thực hiện liên quan đến hoạt động IPO. Thứ nhất là thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công bố thông tin. Doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định áp dụng đối với mình, bảo đảm thông tin cung cấp cho nhà đầu tư và thị trường đầy đủ, chính xác, trung thực và đúng hạn.

Những thông tin liên quan đến tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, các sự kiện ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động doanh nghiệp cũng như quyền lợi cổ đông phải được công bố theo đúng quy định.

Thứ hai là thực hiện đúng phương án sử dụng vốn huy động và trách nhiệm giải trình với cổ đông. Ông Huyên cho rằng đây là nội dung đặc biệt quan trọng, bởi nhà đầu tư quyết định bỏ vốn trên cơ sở những thông tin về mục tiêu và phương án sử dụng vốn được doanh nghiệp công bố khi IPO.

Sau khi huy động vốn, doanh nghiệp cần sử dụng đúng mục đích, phương án đã được thông qua; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin về tiến độ và kết quả sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán.

Trường hợp phát sinh điều chỉnh, thay đổi phương án sử dụng vốn, tổ chức phát hành phải nhận thức rõ trách nhiệm pháp lý và tuân thủ đầy đủ quy trình, thủ tục theo quy định.

Thứ ba là nâng cao chất lượng quản trị công ty và bảo vệ cổ đông. Theo ông Huyên, doanh nghiệp cần xem IPO là một cuộc nâng cấp toàn diện về chất lượng, chuyển từ quản trị nội bộ sang quản trị trước công chúng.

Doanh nghiệp phải bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và các quyền lợi hợp pháp của cổ đông, không phân biệt đối xử giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ, đặc biệt bảo đảm đầy đủ quyền của cổ đông nhỏ lẻ.

Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết cơ quan quản lý tăng cường hướng dẫn, trao đổi với doanh nghiệp mới IPO để tiếp cận các chuẩn mực trên thị trường niêm yết, đăng ký giao dịch. Đối với các hành vi vi phạm về công bố thông tin và quản trị công ty, cơ quan quản lý đánh giá tính chất, mức độ để đưa ra hình thức xử lý nghiêm, bảo đảm kỷ cương thị trường và bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Từ góc nhìn quỹ đầu tư, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), cũng nhấn mạnh việc đánh giá doanh nghiệp trên cơ sở dài hạn. Khi xem xét cơ hội IPO, quỹ tập trung vào nội tại doanh nghiệp, mức định giá, định hướng phát triển, tiềm năng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh bền vững.

“Chúng tôi sẽ không nhìn vào sự tăng trưởng của cổ phiếu ngay trong phiên đầu tiên hay là một vài phiên sau IPO”, ông Tuấn chia sẻ.

Đại diện SSIAM cho biết không có một công thức định giá hay mức giá mua chung phù hợp với mọi ngành nghề và doanh nghiệp. Việc xác định giá trị phải căn cứ vào đặc điểm của từng doanh nghiệp và lĩnh vực hoạt động.

Ngoài ra, nhà đầu tư cần xem xét diễn biến thị trường. Ngay cả khi mua được doanh nghiệp tốt với mức giá hợp lý, biến động thị trường không thuận lợi vẫn có thể ảnh hưởng đến kết quả đầu tư. Do đó, quỹ phải đánh giá tổng thể từ bối cảnh kinh tế vĩ mô dài hạn đến đặc điểm ngành và nội tại doanh nghiệp.

Vì sao lợi nhuận tương đồng nhưng định giá khác nhau?

Lý giải việc các doanh nghiệp cùng ngành có kết quả kinh doanh tương đồng nhưng mức định giá IPO khác nhau, ông Bùi Thế Anh, Giám đốc EY-Parthenon, Chiến lược và Thực thi, CTCP Tư vấn EY Việt Nam, cho rằng kết quả kinh doanh tại một thời điểm chưa phản ánh đầy đủ triển vọng dài hạn.

Theo ông, nhà đầu tư còn xem xét chất lượng dòng tiền và khả năng tạo tiền trong tương lai, trong đó hiệu quả sử dụng vốn và vòng quay vốn là những yếu tố quan trọng.

Một doanh nghiệp có quy mô vốn nhỏ hơn nhưng hiệu suất cao, vòng quay vốn nhanh có thể cho thấy mô hình kinh doanh hiệu quả. Ngược lại, doanh nghiệp sử dụng lượng vốn lớn nhưng vòng quay chậm, hiệu suất thấp cần được xem xét kỹ hơn về hiệu quả hoạt động.

Khả năng thích ứng của mô hình kinh doanh cũng là yếu tố tạo nên sự khác biệt trong định giá. Theo ông Thế Anh, dưới tác động của AI và những thay đổi trong trải nghiệm khách hàng, nhiều ngành nghề phải chuyển sang phương thức vận hành hiện đại hơn, hướng trực tiếp đến khách hàng hơn.

Ông dẫn ví dụ về những doanh nghiệp duy trì mô hình kinh doanh truyền thống và ban đầu chưa chú ý đến các startup mới gia nhập thị trường. Tuy nhiên, sau một thời gian, khi mô hình mới đáp ứng tốt hơn xu hướng tiêu dùng, các doanh nghiệp truyền thống có thể gặp khó khăn nếu không kịp thích ứng.

Bên cạnh mô hình kinh doanh, chất lượng quản trị và khả năng kiểm soát rủi ro cũng được nhà đầu tư cân nhắc.

“Nhà đầu tư bây giờ không đơn giản chỉ soi vào kết quả lợi nhuận đơn thuần, mà đánh giá triển vọng dài hạn”, ông Thế Anh nhận định.

Theo đại diện EY Việt Nam, triển vọng dài hạn cuối cùng phải được thể hiện qua dòng tiền và tính khả thi của kế hoạch dòng tiền trong tương lai. Để duy trì dòng tiền bền vững, doanh nghiệp cần có hệ thống quản trị hiệu quả, đồng thời xây dựng cơ chế ngăn ngừa gian lận và kiểm soát rủi ro. Nếu chưa có hệ thống quản trị rủi ro phù hợp, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi biến cố xảy ra.

Ngoài ra, việc triển khai ESG và lập báo cáo phát triển bền vững cũng có thể ảnh hưởng đến cách nhà đầu tư đánh giá doanh nghiệp. Qua trao đổi với các nhà đầu tư tổ chức và quỹ, ông Thế Anh cho biết những nội dung này giúp làm rõ tính minh bạch trong quản trị, cách doanh nghiệp tính đến rủi ro nguồn cung cũng như các vấn đề liên quan đến môi trường và người lao động.

Đây là những cơ sở để nhà đầu tư xem xét tính bền vững của mô hình kinh doanh, bên cạnh kết quả lợi nhuận được ghi nhận tại một thời điểm.

Điều gì khiến các quỹ mua IPO thay vì chờ lên sàn?

Theo ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, IPO tạo cơ hội để quỹ tiếp cận doanh nghiệp từ giai đoạn đầu trên thị trường đại chúng, đồng thời tham gia cùng ban lãnh đạo hoạch định định hướng phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, để quyết định đầu tư, quỹ phải đánh giá các rủi ro liên quan đến định giá và diễn biến thị trường. Vì vậy, giá chào bán là một trong những điều kiện quan trọng khi xem xét thương vụ.

“Mức chiết khấu phải đủ hấp dẫn để công ty quản lý quỹ có thể tham gia, thay vì việc chúng ta chờ mua trên sàn”, ông Tuấn cho biết.

Ngoài mức giá, quỹ còn xem xét thanh khoản của thị trường và khả năng giao dịch của cổ phiếu sau IPO. Việc đánh giá không chỉ giới hạn trong một đến hai tháng đầu mà còn kéo dài đến khoảng một đến hai năm, nhằm xác định mức độ quan tâm của thị trường cũng như khả năng mua thêm hoặc thoái vốn.

Đại diện SSIAM cũng đề cập Nghị định số 245/2025 với cơ chế phối hợp xem xét hồ sơ IPO và hồ sơ đăng ký niêm yết trong cùng quá trình. Theo ông, quy định này được kỳ vọng rút ngắn khoảng thời gian từ khi kết thúc IPO đến khi cổ phiếu chính thức niêm yết, qua đó giảm bớt rủi ro chờ đợi đối với nhà đầu tư.

Khi tham gia IPO, quỹ cần đồng hành sát sao với lãnh đạo doanh nghiệp để thực hiện các mục tiêu đã đề ra. Với vai trò đại diện cho nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ, quỹ có thể góp phần bảo vệ quyền lợi cổ đông, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện công tác quản trị và hướng đến những mục tiêu kinh doanh cao hơn.