Gỡ những "điểm nghẽn nhỏ" để hút vốn toàn cầu

Ngày 18/9, CTCP Chứng khoán SSI tổ chức sự kiện “Viet Nam Becoming”. Trong phiên thảo luận, ông Barry Weisblatt, Giám đốc Khách hàng tổ chức SSI Securities, chia sẻ ông muốn cùng các diễn giả nhìn lại chặng đường phát triển của thị trường Việt Nam, xác định hướng đi tiếp theo và những việc cần thực hiện để đạt được mục tiêu.

Từ đó, ông đặt vấn đề về những vướng mắc tưởng như không đáng kể tại Việt Nam nhưng lại có thể ảnh hưởng lớn đến quyết định của các nhà quản lý danh mục và nhà giao dịch toàn cầu.

Trả lời cho vấn đề này, ông Simon N. Williams, Giám đốc điều hành BlackRock, cho biết trong chuyến làm việc tại Việt Nam vào khoảng tháng 4/2023, ông đã gặp các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký, sở giao dịch và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để tìm hiểu những vướng mắc của thị trường.

Theo ông, những vấn đề có thể được xem là nhỏ đối với người đã quen với thị trường lại ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của nhà đầu tư toàn cầu. Trước khi đánh giá cơ hội sinh lời, họ cần biết liệu có thể mở tài khoản hay không, việc duy trì tài khoản như thế nào và quá trình này có kéo dài nhiều tháng hay không.

“Nếu điều đó xảy ra, người ta sẽ mất hứng. Họ thậm chí không muốn xem xét thị trường ngay từ đầu, bất kể cơ hội đầu tư hấp dẫn đến đâu”, ông Simon N. Williams nói.

Theo đại diện BlackRock, Việt Nam cần tiếp tục xử lý các vướng mắc trong giao dịch, đồng thời hoàn thiện những cơ chế như tài khoản tổng nhằm tăng khả năng đầu tư và tạo quy mô cho thị trường.

Đối với yêu cầu ký quỹ trước, ông cho biết trong nhiều tháng đầu năm 2024, việc chuyển ngay sang cơ chế không ký quỹ trước chưa phải lựa chọn dễ dàng. Lập luận tại Việt Nam là thị trường hầu như không xảy ra giao dịch thất bại. Tuy nhiên, theo ông, việc duy trì cơ chế này có thể tạo ra hệ quả ngoài dự kiến, trở thành một rào cản đối với quá trình nâng hạng.

“Cần tìm ra một giải pháp. Vấn đề là làm thế nào xây dựng một giải pháp theo cách phù hợp với Việt Nam”, ông nói.

Theo ông Simon, cần xác định đâu là những giới hạn của Việt Nam, đâu là yêu cầu của cộng đồng quốc tế, từ đó tìm một phương án phù hợp ở khoảng giữa.

Dòng vốn ngoại cần doanh nghiệp đủ lớn

Bên cạnh hạ tầng giao dịch, thị trường còn cần thêm các doanh nghiệp có quy mô, thanh khoản và chất lượng quản trị đủ để thu hút nhà đầu tư tổ chức toàn cầu.

Ông Chad Ovel, Thành viên Hợp danh Mekong Capital, cho rằng IPO và thoái vốn thông qua thị trường đại chúng cần trở thành một lựa chọn thực sự đối với các quỹ vốn cổ phần tư nhân. Theo thông tin ông đưa ra, trong ba năm trước sự kiện, Việt Nam chưa có thương vụ IPO nào được hậu thuẫn bởi PE/VC.

Trong khi đó, dòng vốn tư nhân vẫn tiếp tục vào Việt Nam. Ông Chad cho biết trong năm trước sự kiện, thị trường thu hút khoảng 4 tỷ USD vốn PE và 500 triệu USD vốn VC thông qua 149 giao dịch. Để duy trì nguồn vốn này, các doanh nghiệp nhận vốn tư nhân cần có con đường tiến tới IPO, trong khi nhà đầu tư cần nhìn thấy một kênh thoái vốn đáng tin cậy.

“Minh bạch, sự chuyên nghiệp trong quan hệ nhà đầu tư và quản trị công ty tốt đều là những yếu tố được nhà đầu tư vào doanh nghiệp niêm yết đánh giá rất cao”, ông Chad Ovel cho hay.

Theo ông, những doanh nghiệp thiếu các yếu tố trên thường bị giao dịch ở mức chiết khấu. Ngược lại, doanh nghiệp thực hiện tốt sẽ thu hút được sự quan tâm của thị trường.

Cùng quan điểm, ông Tanwa Chinnapha, Trưởng bộ phận Đầu tư trực tiếp của Kiatnakin Phatra Financial Group, cho rằng Việt Nam vẫn thiếu doanh nghiệp đủ tốt và đủ lớn để nhà đầu tư tổ chức quốc tế giải ngân.

Theo ông, một thương vụ IPO thành công không chỉ cần tạo ra “lối ra” tốt cho cổ đông hiện hữu mà còn phải hình thành “điểm vào” hợp lý cho nhà đầu tư mới. Các yếu tố như định giá, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và cấu trúc phân phối đều cần phù hợp.

Việc hoàn thiện cơ chế có thể mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, nhưng không đồng nghĩa nhà đầu tư sẽ lựa chọn Việt Nam. Theo các diễn giả, dòng vốn vẫn được phân bổ trên cơ sở so sánh với những cơ hội đầu tư tại các thị trường khác.

Ông Tanwa Chinnapha cho rằng các cải cách chắc chắn hỗ trợ thu hút vốn từ Thái Lan. Tuy nhiên, nhà đầu tư nước này đánh giá lợi suất sau khi quy đổi sang đồng baht. Do đó, tỷ giá, thanh khoản, độ rộng của thị trường và số lượng doanh nghiệp tốt đều có thể ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn.

“Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận và thu hút thêm vốn là điều rất tích cực. Tuy nhiên, do chi phí vốn cao, Việt Nam cần sử dụng nguồn vốn đó một cách hết sức chính xác và hiệu quả”, ông Tanwa nói.

Trong khi đó, ông Tuấn Ngô, Giám đốc điều hành kiêm Trưởng bộ phận Đầu tư tại VinaCapital Group, nhận định dòng vốn luôn được lựa chọn dựa trên giá trị tương đối. Trước khi đầu tư vào Việt Nam, nhà đầu tư sẽ cân nhắc có thể đầu tư ở đâu, mức độ tự do như thế nào cũng như việc đưa tiền vào và rút tiền ra có khó khăn hay không.

Theo ông, trong vài năm trước sự kiện, mặt bằng lãi suất tại Mỹ và làn sóng AI khiến một số thị trường trở nên hấp dẫn hơn Việt Nam.

“Vài tháng trước, chỉ cần đầu tư vào bất kỳ cổ phiếu AI nào tại Mỹ hoặc một số cổ phiếu chip nhớ tại Hàn Quốc, nhà đầu tư có thể kiếm được rất nhiều tiền mà thậm chí không cần biết doanh nghiệp đó làm gì”, ông Tuấn Ngô chia sẻ.

Dù vậy, ông cho rằng Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực tháo gỡ các điểm nghẽn, trong khi doanh nghiệp tập trung tăng trưởng và tạo lợi nhuận cho cổ đông. Theo ông Tuấn, việc nâng hạng có thể hỗ trợ dòng vốn quay trở lại, nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là hiệu suất của thị trường.

Nâng hạng chưa đủ để giữ dòng vốn

Ông Tanwa Chinnapha mô tả quá trình ra quyết định của nhà đầu tư quốc tế qua ba giai đoạn: được phép đầu tư, được chú ý và có đủ niềm tin để giải ngân.

Theo ông, khi Việt Nam được nâng hạng, các quỹ thụ động phải phân bổ vốn theo chỉ số. Sau đó, thị trường sẽ thu hút sự chú ý của các quỹ và nhà đầu tư chủ động. Tuy nhiên, hai bước này vẫn chưa đủ để hình thành dòng vốn bền vững.

“Cần có yếu tố thứ ba là niềm tin đủ mạnh để ra quyết định đầu tư”, ông Tanwa nhấn mạnh.

Theo ông, nhà đầu tư Thái Lan đã chứng kiến quá trình tăng trưởng của Việt Nam trong thời gian dài. Điều họ cần thấy là câu chuyện tăng trưởng cơ cấu, chẳng hạn mức tăng GDP 8–10%, được chuyển hóa thành lợi nhuận trên thị trường chứng khoán và lợi ích dành cho cổ đông như thế nào.

Để đạt được điều này, Việt Nam cần những doanh nghiệp có khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận, đạt quy mô đủ lớn và có tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng đủ cao. Đồng thời, doanh nghiệp cần minh bạch, quản trị tốt, công bố thông tin đầy đủ và có kỷ luật trong phân bổ vốn.

Ông Tanwa lưu ý nhà đầu tư không sở hữu GDP mà sở hữu cổ phần tại từng doanh nghiệp. Vì vậy, không nên xem Việt Nam như một khoản đầu tư đồng nhất. Doanh nghiệp tăng trưởng cần đạt quy mô đủ lớn, trong khi doanh nghiệp xây dựng hệ sinh thái phải minh bạch và tạo dựng được niềm tin.

Bên cạnh các vấn đề về cơ chế và chất lượng doanh nghiệp, các diễn giả cũng đề cập một số định kiến từ bên ngoài đang tạo khoảng cách giữa Việt Nam và dòng vốn quốc tế.

Ông Chad Ovel cho biết một số nhà đầu tư tại châu Á, Bắc Mỹ và châu Âu cho rằng Việt Nam đang trải qua một chu kỳ thay đổi không có hồi kết và nên chờ mọi việc ổn định rồi mới đầu tư.

Tuy nhiên, theo đại diện Mekong Capital, việc tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại các tỉnh và sự lãnh đạo mạnh mẽ hiện nay là những tín hiệu tích cực. Những thay đổi tiếp theo nằm trong một quá trình cải cách liên tục nhằm đưa đất nước đi lên.

Ở một diễn biến khác, về quan niệm nhà đầu tư nước ngoài khó đưa tiền vào và rút tiền khỏi Việt Nam, ông Tuấn Ngô cho rằng việc này tương đối thuận lợi nếu nhà đầu tư tuân thủ đúng quy trình và quy định.

Ông cũng không hoàn toàn đồng ý với nhận định doanh nghiệp Việt Nam kém minh bạch hơn doanh nghiệp tại các thị trường phát triển. Theo ông, với nhiều doanh nghiệp niêm yết lớn, nhà đầu tư có thể tiếp cận bộ phận quan hệ nhà đầu tư, giám đốc tài chính, thậm chí tổng giám đốc.

Nhìn tổng thể, các diễn giả cho rằng những rào cản giữa thị trường Việt Nam và dòng vốn toàn cầu không nằm ở một quy định riêng lẻ mà bao gồm khả năng mở tài khoản, cơ chế giao dịch, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, nguồn cung IPO, quy mô doanh nghiệp, hiệu quả đầu tư, minh bạch và quản trị.

Nâng hạng giúp Việt Nam có được sự chú ý của thế giới. Tuy nhiên, để dòng tiền thực sự đến và ở lại, thị trường cần chuyển sự chú ý thành niềm tin, rồi chuyển niềm tin thành lợi nhuận bền vững cho nhà đầu tư.