Theo vị chuyên gia từ Chứng khoán SSI, nhà đầu tư nước ngoài đang gặp khó khăn trong việc theo kịp tốc độ thay đổi, wự phát triển nhanh của nền kinh tế và thị trường vốn của Việt Nam trong bối cảnh bị phân tán bởi biến động địa chính trị toàn cầu.

Về phía nhà đầu tư trong nước, chủ yếu là cá nhân, dù rất đáng trân trọng ở cam kết gắn bó với thị trường thông qua việc gia tăng hoạt động giao dịch, nhưng theo ông Thomas Nguyễn bộ phận này có lẽ chưa đánh giá được hết những thay đổi trong cấu trúc thị trường vốn đã và đang diễn ra, và nhiều khả năng sẽ tăng tốc khi việc được đưa vào rổ FTSE phát huy tác động.

“Mặc dù tôi được dạy rằng bốn từ nguy hiểm nhất trong đầu tư là “Lần này sẽ khác…”, nhưng ở đây, đối với Việt Nam, đối với thị trường vốn của chúng ta, tôi thực sự tin rằng “lần này sẽ khác!” Tôi cho rằng chúng ta đang ở điểm bùng phát (tipping point), nhất là khi tôi chứng kiến hệ sinh thái tài chính toàn cầu đang đón nhận Việt Nam theo những cách rõ ràng và có thể đo lường”, Giám đốc Thị trường Nước ngoài của SSI nói.

Thông tin từ chuyên gia của SSI thông qua các cuộc gặp gỡ nhà đầu tư và các công ty môi giới tại những trung tâm tài chính toàn cầu như New York, London, Singapore và Hồng Kông, các định chế toàn cầu như Morgan Stanley, UBS và Barclays ngày càng tập trung vào Việt Nam và đang chuẩn bị để giao dịch thị trường chủ động hơn theo khung môi giới toàn cầu (global broker framework).

“Chúng tôi kỳ vọng các nhà môi giới toàn cầu này sẽ mang đến không chỉ khoảng 1,5 tỷ USD dòng vốn thụ động trực tiếp liên quan đến việc nâng hạng, mà còn thêm 2–5 tỷ USD từ các quỹ chủ động của khách hàng họ trên toàn thế giới. Trong quá trình chuẩn bị đón nhận dòng vốn này, SSI hiện có khoảng 1,3 tỷ USD năng lực giao dịch không yêu cầu đặt trước (non-prefunding capacity), một yêu cầu vận hành then chốt cho bước chuyển mình này”, ông Thomas Nguyễn nói.

Nói thêm, Giám đốc Thị trường Nước ngoài của SSI chia sẻ, các tài khoản của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài mới mở gần đây ngày càng đến từ các định chế lớn có trụ sở tại Hoa Kỳ. “Điều này, không nghi ngờ gì, được thúc đẩy không chỉ bởi kỳ vọng nâng hạng EM, mà còn bởi các cải thiện về quy định đã được triển khai, như áp dụng Mã Giao dịch Điện tử (Electronic Trading Codes) và bãi bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự để tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài khi mở tài khoản”.

Ngoài ra, mức độ quan tâm từ các khách hàng giao dịch định lượng (quant) cũng gia tăng, điều mà theo đánh giá của chuyên gia SSI “là bình thường ở một thị trường mới nổi”. Theo ông Thomas, ở nhiều thị trường khác, nhà đầu tư định lượng góp phần tăng thanh khoản, giảm biến động, hỗ trợ phát hiện giá hiệu quả hơn và tăng cường sức bền thị trường.

Những thay đổi và cải thiện này tại thị trường trong nước đang mở ra cánh cửa tới quy mô và dòng vốn rất lớn. Một lưu ý từ Giám đốc Thị trường Nước ngoài của SSI, “vũ trụ đầu tư” của nhóm thị trường mới nổi (EM) có quy mô lớn gấp khoảng 25 lần so với thị trường cận biên (frontier). Nguồn tin từ FTSE, hơn 100 tỷ USD được chỉ số hóa (indexed) được rót vào thị trường mới nổi, trong khi gần như bằng 0 đối với thị trường cận biên trong phạm vi các quỹ của họ.

Chính vì vậy mà hiện nay nhà đầu tư không còn hỏi liệu Việt Nam có “thú vị” hay không, vị đại diện từ SSI cho hay. Thay vào đó, nhà đầu tư ngoại quan tâm liệu có thể đầu tư với quy mô đủ lớn hay không, về thanh khoản, pipeline IPO, và mức độ sẵn sàng vận hành để đón nhận dòng vốn bền vững.

Đồng thời, ông Thomas cho biết, tổ chức ngoại đánh giá tích cực việc HOSE triển khai hệ thống giao dịch KRX, coi đây là nền tảng cho hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trong các tháng tới, cho phép giao dịch trong ngày, khớp lệnh liên tục giữa phiên, và các sản phẩm nâng cao khác theo lộ trình đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Song, chuyên gia từ SSI tham luận, những cơ hội này đồng thời đòi hỏi trách nhiệm và tính giải trình cao hơn từ mọi thành viên thị trường. Ở mảng ngân hàng đầu tư (IB), cần kết nối các doanh nghiệp Việt Nam chất lượng với các nhà cung cấp thanh khoản và nhà đầu tư toàn cầu.

Về câu chuyện tạo hàng hóa mới cho thị trường, từ góc nhìn cá nhân, vị này đưa quan điểm, cần mở rộng và làm sâu IPO như đa dạng về ngành, cấu trúc sở hữu, và giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. “Chúng ta không chỉ cần nhiều doanh nghiệp hơn, chúng ta còn cần sự đa dạng”.

Năm 2025 thị trường chứng kiến các thương vụ IPO của khối công ty chứng khoán hàng đầu, gồm TCBS, VPBankS, VPS. Tuy nhiên, cơ cấu nhà đầu tư tham gia các giao dịch này vẫn còn mang tính nội địa và thiên về nhà đầu tư cá nhân, cầu từ nhà đầu tư tổ chức chủ yếu đến từ các nhà quản lý tài sản đặt tại Việt Nam.

Đi sâu vào khả năng đưa thêm doanh nghiệp ra thị trường, đại diện từ SSI gợi ý, thị trường có thể tập trung vào một số nhóm ngành có thể sẽ thu hút nhà đầu tư toàn cầu.

Thứ nhất là khối doanh nghiệp FDI. Nhiều doanh nghiệp FDI mong muốn có cơ hội tiếp cận thị trường vốn trong nước. Thứ hai là các doanh nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trên phạm vi toàn cầu, các doanh nghiệp công nghệ thường là động lực chính của diễn biến chỉ số và tâm điểm quan tâm của nhà đầu tư.

“Nhiều nhà đầu tư quốc tế bày tỏ sự ngạc nhiên về số lượng còn khá khiêm tốn các doanh nghiệp công nghệ niêm yết tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế số năng động của đất nước”. Lý do bởi yêu cầu niêm yết trên HOSE về điều kiện có lãi, vốn được thiết kế để bảo vệ nhà đầu tư cá nhân, đang tạo ra rào cản đối với nhiều doanh nghiệp công nghệ khi muốn IPO.

Để xử lý vấn đề này, Việt Nam có thể cân nhắc thiết lập một sàn giao dịch chuyên biệt - tương tự ChiNext tại Thâm Quyến hoặc KOSDAQ tại Hàn Quốc - nhằm giúp các doanh nghiệp tăng trưởng tiếp cận vốn công chúng sớm hơn trong vòng đời phát triển của mình, ông Thomas Nguyễn kiến nghị.

Thứ ba là cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và các đợt niêm yết quy mô lớn. Cụ thể, cần đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và đưa các doanh nghiệp này ra thị trường vốn thông qua các đợt IPO và niêm yết công khai, minh bạch, được cấu trúc bài bản sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ cho sự phát triển của thị trường.

“Cuối cùng, bên cạnh IPO, tôi rất kỳ vọng rằng việc nâng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) đối với các ngành không liên quan đến an ninh, quốc phòng sẽ tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và khuyến khích sự tham gia lớn hơn từ các nhà đầu tư tổ chức dài hạn. Giải quyết nút thắt này, kết hợp với đa dạng hóa danh sách chờ IPO, sẽ thực sự đưa Việt Nam trở thành điểm đến nổi bật trong thị trường vốn khu vực”, theo Giám đốc Thị trường Nước ngoài của SSI.