Trong phiên thảo luận "Thị trường mới nổi: Từ nâng hạng thị trường đến trụ cột huy động vốn cho nền kinh tế" diễn ra chiều 2/10 vừa qua tại Hà Nội, các chuyên gia tập trung vào những yếu tố có thể quyết định khả năng thu hút và giữ dòng vốn sau khi Việt Nam được nâng hạng.

CCP, non-prefunding và bài toán hạ tầng thị trường

Ông Lyndon Chao, Giám đốc Điều hành, Trưởng bộ phận Cổ phiếu và Sau giao dịch, Hiệp hội Thị trường Tài chính và Ngành chứng khoán Châu Á (ASIFMA), cho rằng Việt Nam cần ưu tiên một số vấn đề trong 12 - 24 tháng tới.

Theo ông, CCP là một trong những điểm nghẽn lớn đối với quá trình phát triển thị trường. Đây cũng là vấn đề đã được đề cập trong các đánh giá về khả năng nâng hạng thị trường Việt Nam từ nhiều năm trước.

Bên cạnh CCP, cơ chế non-prefunding cũng là một vấn đề cần được xử lý đối với nhà đầu tư nước ngoài. Ông Chao cho rằng quá trình hoàn thiện các quy định liên quan cần được thực hiện thận trọng, nhưng Việt Nam cũng đứng trước yêu cầu phải đẩy nhanh tiến độ khi Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới.

Ông cũng đề cập đến hoạt động cho vay chứng khoán (securities lending), vốn có vai trò hỗ trợ các công ty chứng khoán quản lý thanh khoản, cùng với sự phát triển của các quỹ ETF.

Theo ông Chao, nguồn vốn trên thị trường hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư bán lẻ trong nước. Việc xử lý các vấn đề về hạ tầng và cơ chế giao dịch vì vậy không chỉ liên quan đến mục tiêu nâng hạng, mà còn tác động tới khả năng mở rộng cơ sở nhà đầu tư.

85 - 90% giao dịch vẫn nằm trong tay nhà đầu tư cá nhân

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT CTCP Chứng khoán TP HCM (HSC - Mã: HCM), cho biết khoảng 85 - 90% giá trị giao dịch hàng ngày trên thị trường chứng khoán Việt Nam thuộc về các nhà đầu tư cá nhân trong nước.

Điều này cho thấy thị trường có nguồn vốn nội địa lớn, nhưng cơ cấu dòng tiền vẫn có điểm khác biệt so với những thị trường phát triển, khi phần lớn nhà đầu tư cá nhân trực tiếp lựa chọn và đầu tư vào từng cổ phiếu thay vì ủy thác vốn cho các nhà quản lý quỹ chuyên nghiệp.

Ông cho rằng đào tạo nhà đầu tư cần được thực hiện liên tục. Tuy nhiên, theo quan điểm của ông, vấn đề lớn hơn nằm ở việc Việt Nam chưa có một hệ thống quỹ hưu trí đủ phát triển để tạo ra nguồn vốn dài hạn cho thị trường.

Cơ cấu nhà đầu tư cũng liên quan trực tiếp tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Theo các ý kiến tại phiên thảo luận, doanh nghiệp Việt Nam vẫn có xu hướng lựa chọn tín dụng ngân hàng do đây là kênh vốn dễ tiếp cận hơn so với phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu.

Thị trường hiện chưa đủ rộng và sâu để hình thành một lớp nhà đầu tư tổ chức lớn. Một số doanh nghiệp khi huy động vốn phải tìm kiếm nhà đầu tư nước ngoài hoặc sử dụng sự hỗ trợ của các tổ chức nước ngoài.

Bên cạnh đó, năng lực nội bộ của doanh nghiệp cũng là một vấn đề. Các yếu tố liên quan đến quản trị doanh nghiệp, khả năng chuẩn bị hồ sơ và tiếp cận nhà đầu tư vẫn cần được cải thiện.

Cắt giảm thủ tục, mở thêm không gian cho doanh nghiệp

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Vũ Chí Dũng, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết cơ quan quản lý hiện đang sửa đổi Luật Chứng khoán theo hướng đơn giản hóa và cắt giảm khoảng 30% thủ tục hành chính trên thị trường chứng khoán.

Trong đó, việc đơn giản hóa thủ tục được chú trọng đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp. Mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường.

Theo ông Dũng, cơ quan quản lý cũng đang xem xét các nội dung liên quan đến việc nới sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và sửa đổi Thông tư 98 theo hướng minh bạch hơn.

Những thay đổi này được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang cần mở rộng khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và thu hút thêm dòng vốn quốc tế.

Không chỉ thu hút vốn ngoại, cần tạo niềm tin để dòng vốn ở lại

Thông tin từ ông Urban Funered, Chủ tịch Hội đồng Quốc tế các Hiệp hội Chứng khoán (ICSA) - việc thu hút vốn nước ngoài cần đi cùng cơ chế quản lý phù hợp đối với tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại doanh nghiệp.

"Tại Thụy Điển, doanh nghiệp quốc gia trước đây vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức 45%, trong khi vốn trong nước đóng vai trò nguồn vốn lõi.", ông nói.

Cùng với đó, chính sách tiền tệ cần tính đến cả thời điểm dòng vốn nước ngoài vào và khi nhà đầu tư rút vốn.

Ông cũng cho rằng cần khuyến khích người dân đưa tiền vào các quỹ thay vì chỉ gửi ngân hàng, đồng thời Chính phủ cần có chương trình nâng cao hiểu biết tài chính cho người dân.

Nhìn từ các ý kiến tại phiên thảo luận, việc nâng hạng, vì vậy, mới là một bước trong quá trình phát triển thị trường. Để biến cơ hội từ nâng hạng thành dòng vốn thực tế, Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, cơ chế giao dịch, cơ sở nhà đầu tư và năng lực huy động vốn của doanh nghiệp.