Một doanh nghiệp không có thay đổi đáng kể về kết quả kinh doanh, nhưng chỉ một thông tin chưa được kiểm chứng lan rộng trên mạng xã hội cũng có thể khiến nhiều nhà đầu tư đồng loạt thay đổi quyết định.

Khi lực bán tập trung trong thời gian ngắn, giá cổ phiếu có thể biến động mạnh dù nền tảng doanh nghiệp chưa kịp thay đổi tương ứng. Ở chiều ngược lại cũng vậy. Một kỳ vọng mới có thể nhanh chóng thu hút dòng tiền, đẩy giá cổ phiếu đi xa trước khi tác động thực tế lên lợi nhuận doanh nghiệp được thể hiện.

Những phản ứng như vậy vốn là một phần của thị trường. Nhưng khi giao dịch tập trung quá lớn vào nhà đầu tư cá nhân, tâm lý và kỳ vọng ngắn hạn có thể được khuếch đại thành biến động chung.

Nếu tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức lớn hơn, thị trường có thêm một lớp dòng tiền ra quyết định dựa trên định giá, triển vọng dài hạn và các giới hạn quản trị rủi ro. Chẳng hạn, khi một cổ phiếu giảm sâu trong khi giá trị doanh nghiệp ít thay đổi, tổ chức có thể xuất hiện ở phía mua nếu đánh giá mức giá đã trở nên hấp dẫn.

Việt Nam vừa bước sang một “chiếc bình” mới khi chính thức gia nhập nhóm thị trường mới nổi của FTSE Russell. Nhưng phần “rượu” bên trong vẫn mang một đặc điểm "cũ": nhà đầu tư cá nhân tiếp tục giữ vai trò áp đảo trong giao dịch hàng ngày.

Chia sẻ tại sự kiện Đối thoại cùng Chuyên gia Kinh tế UOB ngày 18/9, bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng Giám đốc UOBAM Việt Nam, cho biết nhà đầu tư cá nhân hiện chiếm khoảng 85% giá trị giao dịch, có thời điểm lên tới 90%.

Theo bà, tỷ trọng cao của nhóm này cũng khiến mức độ biến động của thị trường lớn hơn, trong khi việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước là một thay đổi cấu trúc cần thiết.

Khi tâm lý cá nhân trở thành nhịp của thị trường

Tâm lý đám đông, nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) hay phản ứng phòng thủ khi giá giảm không phải hiện tượng riêng của Việt Nam. Khác biệt nằm ở quy mô tham gia.

Theo một thống kê vào 2025 của World Economic Forum, nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 20–35% khối lượng giao dịch hàng ngày tại Mỹ, Anh và Hàn Quốc; khoảng 40% tại Ấn Độ và 80% tại Trung Quốc.

Đặt cạnh tỷ lệ 85–90% tại Việt Nam, có thể thấy nhà đầu tư cá nhân vẫn giữ vai trò áp đảo trong thanh khoản hàng ngày.

Điều này không có nghĩa cá nhân luôn hành động theo cảm xúc, còn tổ chức luôn lý trí.

Tại chương trình Fund Insider ngày 22/9, ông Nguyễn Trung Thành, Thành viên Ban điều hành Quỹ Ballad (TBLF), Giám đốc chiến lược SGI Capital, thừa nhận bản thân nhà quản lý quỹ cũng chịu áp lực khi hiệu suất thấp hơn thị trường. Theo ông, hệ thống đầu tư và kỷ luật quản trị giúp quỹ hạn chế việc chạy theo thị trường, FOMO hoặc trở nên sợ hãi quá mức khi giá biến động mạnh.

Khác biệt vì thế nằm nhiều hơn ở cơ chế ra quyết định. Một quỹ thường phải hoạt động trong những giới hạn về tỷ trọng, mức chịu rủi ro, thời hạn đầu tư và nghĩa vụ giải trình. Một quyết định mua hay bán thường đi qua nhiều lớp đánh giá hơn phản ứng tức thời trước bảng điện.

Trong khi đó, khi phần lớn giao dịch đến từ hàng triệu tài khoản cá nhân, thay đổi trong kỳ vọng có thể lan rất nhanh. Một câu chuyện được chú ý, một cổ phiếu tăng mạnh vài phiên hay một thông tin bất lợi xuất hiện đều có thể nhanh chóng tạo chênh lệch lớn về cung cầu.

Dòng tiền nội rất lớn, nhưng chưa hẳn đã đủ dài

Sức mạnh của dòng tiền trong nước đã thể hiện rõ trong những năm khối ngoại liên tục bán ròng. Tuy nhiên, phía sau khả năng hấp thụ đó còn một lớp khác: đòn bẩy.

Tại Data Talk | Market Insight ngày 15/9, ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Phân tích Chứng khoán Agribank, cho biết từ năm 2021 đến quý II/2026, dư nợ margin trên thị trường tăng khoảng 350.000 tỷ đồng, gần tương đương quy mô bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài trong cùng giai đoạn.

Ông đồng thời lưu ý không thể đồng nhất toàn bộ lượng margin này với tiền vay của nhà đầu tư nhỏ lẻ, bởi một phần có thể liên quan tới các giao dịch tài trợ lớn. Dù vậy, sự gia tăng của đòn bẩy vẫn đặt ra câu hỏi về tính bền vững của sức mua nếu môi trường lãi suất cao kéo dài.

Nói cách khác, dòng tiền nội đủ lớn để hấp thụ lượng bán đáng kể từ khối ngoại, nhưng một phần sức mua đó đi cùng vốn vay. Khi thị trường thuận lợi, đòn bẩy có thể khuếch đại lợi nhuận; khi xu hướng đảo chiều, chính cơ chế này cũng có thể khiến áp lực bán xuất hiện nhanh hơn.

Ở phía đối diện, nền tảng vốn tổ chức trong nước không còn nhỏ.

Phát biểu tại một sự kiện ngày 22/9, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, cho biết đến cuối tháng 6/2026, Việt Nam có 43 công ty quản lý quỹ và 141 quỹ đầu tư chứng khoán.

Tính cả danh mục ủy thác, tổng tài sản do các công ty quản lý quỹ quản lý đạt khoảng 846.000 tỷ đồng, tương đương 32,5 tỷ USD; quy mô này tăng bình quân trên 20% mỗi năm trong 10 năm qua.

Một bên là 80–90% giao dịch hàng ngày vẫn đến từ cá nhân. Một bên là gần 850.000 tỷ đồng đang nằm trong hệ thống quản lý tài sản chuyên nghiệp.

Khoảng cách giữa hai bức tranh cho thấy vấn đề không chỉ là thị trường có bao nhiêu tiền, mà còn là dòng tiền đó tham gia bằng hình thức nào, với thời hạn bao lâu và được quản trị ra sao.

Sau nâng hạng, cần thêm những dòng vốn giữ nhịp dài hơn

Việc Việt Nam chính thức trở thành thị trường mới nổi của FTSE Russell mở rộng cánh cửa tiếp cận các nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, nâng hạng không đồng nghĩa dòng tiền tổ chức sẽ lập tức thay đổi cấu trúc thị trường.

Cũng tại Fund Insider ngày 22/9, ông Lê Chí Phúc, Tổng Giám đốc SGI Capital, cho rằng nâng hạng là sự công nhận quan trọng trong dài hạn, nhưng không nên kỳ vọng một lượng vốn rất lớn sẽ đổ vào ngay quanh thời điểm có hiệu lực.

Theo quan sát của đơn vị này tại các thị trường đi trước, dòng vốn thường được giải ngân qua nhiều đợt và thị trường sau nâng hạng có thể cần thời gian phân hóa, củng cố và tích lũy.

Điều đó khiến bài toán hậu nâng hạng rộng hơn câu chuyện các quỹ ngoại sẽ mua bao nhiêu cổ phiếu.

Tại sự kiện ngày 22/9, Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương cũng đặt tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư là một trong 6 định hướng phát triển ngành quỹ. Cơ quan quản lý đặt mục tiêu tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức và chuyên nghiệp nhằm hình thành cơ sở nhà đầu tư cân bằng hơn, giảm tác động của tâm lý đám đông và bổ sung nguồn vốn dài hạn cho thị trường.

Cùng với đó là yêu cầu phát triển thêm các sản phẩm phù hợp với nhu cầu tích lũy dài hạn, nâng chuẩn hoạt động của công ty quản lý quỹ và thu hút không chỉ dòng vốn đi theo chỉ số mà cả vốn chủ động, dài hạn từ các quỹ đầu tư, công ty quản lý tài sản và định chế tài chính quốc tế.

Đó cũng là khoảng cách giữa một thị trường đã được nâng lên nhóm mới nổi và một thị trường có cơ cấu dòng vốn tương xứng hơn với vị thế mới.

“Chiếc bình” của chứng khoán Việt Nam đã thay đổi sau nâng hạng. Phần tiếp theo là làm phong phú hơn những dòng vốn bên trong: bên cạnh hàng triệu nhà đầu tư cá nhân là các quỹ, doanh nghiệp bảo hiểm, nguồn vốn tích lũy dài hạn và các định chế trong và ngoài nước.

Khi đó, “rượu mới” không phải sự thay thế dòng tiền cá nhân, mà là một cấu trúc cân bằng hơn, nơi nhiều nhóm nhà đầu tư cùng giữ nhịp cho thị trường mới nổi Việt Nam.