Trong phân tích công bố ngày 5/11, ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường của VinaCapital, chỉ ra sự chênh lệch giữa diễn biến chứng khoán và các yếu tố nền tảng của nền kinh tế Việt Nam.

Cụ thể, VN-Index gần như đi ngang từ đầu năm đến nay, trong khi GDP tăng 9% trong 9 tháng đầu năm và lợi nhuận doanh nghiệp được dự báo tăng 25% trong cả năm 2026.

Theo ông Kokalari, nguyên nhân chủ yếu đến từ những lo ngại về khả năng chính quyền Tổng thống Donald Trump áp thuế cao đối với hàng hóa Việt Nam và quan trọng hơn là mặt bằng lãi suất trong nước duy trì ở mức cao.

Tuy nhiên, chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ có thể trở thành chất xúc tác tích cực cho chứng khoán Việt Nam. Tác động đối với thị trường thậm chí có thể lớn hơn đáng kể so với tác động lên nền kinh tế.

Lãi suất là nút thắt lớn hơn thuế quan

Những lo ngại về chính sách thương mại của Mỹ đã gây sức ép đáng kể lên tâm lý nhà đầu tư, dù VinaCapital từ lâu không xem thuế quan là mối đe dọa nghiêm trọng đối với kinh tế Việt Nam.

Dẫn số liệu từ Economist Intelligence Unit (EIU), chuyên gia cho biết mức thuế bình quân thực tế hiện dưới 10%, nhờ nhiều trường hợp được miễn trừ hoặc áp dụng ngoại lệ.

Mỹ vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung hàng hóa từ Việt Nam và Trung Quốc, khiến việc đồng thời áp thuế cao lên cả hai quốc gia gặp nhiều khó khăn.

Dù vậy, cuộc điều tra theo Điều khoản 301 của Mỹ đối với Việt Nam, liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, vẫn là vấn đề được thị trường theo dõi. Thời hạn đưa ra kết luận dự kiến vào cuối tháng 11.

Ông Kokalari không loại trừ khả năng thời hạn điều tra được gia hạn và không kỳ vọng Mỹ áp dụng những mức thuế mang tính trừng phạt, ngay cả khi kết luận bất lợi cho Việt Nam.

Trong khi đó, lãi suất trong nước chịu sức ép từ việc tăng trưởng tín dụng vượt xa tăng trưởng tiền gửi trong hai năm qua. Tuy nhiên, tình trạng mất cân đối này đang dần được cải thiện.

Việc lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng trong khi VN-Index phần lớn đi ngang cũng khiến định giá thị trường giảm đáng kể.

Với dự báo lợi nhuận tiếp tục tăng 12% trong năm 2027, hệ số giá trên tăng trưởng lợi nhuận dự phóng (PEG) của VN-Index hiện dưới 1 lần, theo tính toán của VinaCapital.

Những yếu tố có thể thúc đẩy VN-Index

Chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ được kỳ vọng làm giảm nguy cơ chính quyền Tổng thống Trump có thêm những động thái gây gián đoạn hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ.

Dù không kỳ vọng Mỹ áp dụng các biện pháp thuế quan nghiêm trọng ngay từ trước cuộc bầu cử, ông Kokalari cho rằng kết quả này có thể xoa dịu tâm lý nhà đầu tư, qua đó loại bỏ một phần áp lực đối với thị trường chứng khoán.

Yếu tố thứ hai, được đánh giá quan trọng hơn, là triển vọng hạ nhiệt lãi suất nếu cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đi đến hồi kết.

Theo phân tích của chuyên gia, lạm phát Việt Nam hiện ở mức trên 5%, trong đó khoảng 3 điểm phần trăm có thể trực tiếp quy cho những đợt tăng giá liên quan đến chiến tranh, bao gồm giá xăng và dầu diesel.

Kết quả bầu cử Mỹ được cho là làm tăng khả năng xung đột sớm chấm dứt. Giá dầu đã giảm mạnh trong ngày sau bầu cử, phản ánh kỳ vọng về triển vọng hạ nhiệt căng thẳng.

Nếu giá dầu tiếp tục đi xuống, áp lực lạm phát tại Việt Nam có thể giảm bớt, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc ổn định hoặc giảm mặt bằng lãi suất.

Bên cạnh yếu tố bên ngoài, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) của hệ thống ngân hàng đang giảm cũng góp phần cải thiện triển vọng lãi suất trong nước.

Sự kết hợp giữa lãi suất ổn định hoặc giảm, những lo ngại về thương mại dần được giải tỏa và định giá thị trường ở mức hấp dẫn có thể tạo động lực giúp VN-Index tăng điểm trong những tháng tới.

Dù đánh giá tích cực về triển vọng chứng khoán, ông Kokalari vẫn thận trọng hơn đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Theo đó, tác động tích cực từ kết quả bầu cử Mỹ đối với nền kinh tế được dự báo chỉ ở mức khiêm tốn.

Một nguyên nhân là xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ được dự báo giảm tốc trong năm 2027, bất kể kết quả bầu cử. Những dấu hiệu đã xuất hiện khi đơn hàng xuất khẩu mới của các doanh nghiệp FDI đạt đỉnh vào tháng 7 rồi bắt đầu suy giảm, trong khi hoạt động nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất cũng có xu hướng tương tự.

Như vậy, dù triển vọng xuất khẩu có thể chậm lại, việc đồng thời giảm bớt bất định thương mại và áp lực lãi suất vẫn được chuyên gia VinaCapital xem là những yếu tố có khả năng hỗ trợ thị trường chứng khoán trong thời gian tới.