Trong phiên 3.2 với chủ đề "Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán" tại Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT chia sẻ việc xác định chính xác nhóm ngành nào sẽ dẫn dắt thị trường là tương đối khó trong bối cảnh Việt Nam chịu tác động lớn từ cả yếu tố trong và ngoài nước.

“Tuy nhiên, khi mong muốn định hình chiến lược đầu tư cho những tháng cuối năm, nhà đầu tư cũng liệt kê một số nhóm ngành thu hút dòng vốn, bao gồm: Ngân hàng, chứng khoán, thép - vật liệu xây dựng, xây dựng hạ tầng (đầu tư công), bán lẻ và bất động sản.

Nếu có một sự xoay trục lớn, câu hỏi tiếp theo của nhà đầu tư là dòng tiền sẽ rút khỏi đâu và hướng về đâu? Đối với các nhóm ngành vừa liệt kê, các ông có đồng ý với mức độ ưu tiên phân bổ của nhà đầu tư không?

Nếu phải chia các ngành này thành 3 nhóm: Nhóm có câu chuyện nhưng cần lựa chọn cơ bản (fundamental) kỹ lưỡng, nhóm đang dẫn dắt thị trường, và nhóm nhà đầu tư đang kỳ vọng sai, chuyên gia sẽ phân bổ như thế nào?”, bà nêu vấn đề.

Ưu tiên các doanh nghiệp đang hoạt động trong hệ sinh thái thị trường vốn

Ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích, CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng trên thị trường có những nhóm ngành được kỳ vọng rất lớn nhưng thường gây thất vọng, như xây dựng và đầu tư công.

"Chúng ta đã kể rất nhiều câu chuyện về việc các doanh nghiệp trong ngành sẽ được hưởng lợi từ giải ngân đầu tư công, từ dòng tiền ngân sách được đẩy mạnh. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực này vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong hoạt động kinh doanh", ông Hạnh nói.

Theo ông, hạn chế của nhiều doanh nghiệp trong nhóm này đến từ việc sử dụng đòn bẩy lớn, có trường hợp vay gấp 5 - 10 lần vốn chủ sở hữu. Trong môi trường lãi suất cao, giá vật liệu tăng mạnh, các doanh nghiệp này không lỗ đã là may, chưa thể kỳ vọng nhiều vào mức hưởng lợi lớn.

Các doanh nghiệp xây dựng - hạ tầng vẫn thu về lợi ích nhất định khi có dự án và có dòng tiền luân chuyển để duy trì hoạt động. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành kết quả kinh doanh đột biến hay tạo ra mức tăng trưởng mạnh cho giá cổ phiếu thì khả năng xảy ra là rất thấp. Nhà đầu tư có thể kỳ vọng nhưng thường thực tế không phản ánh được kỳ vọng đó. 

“Điều đáng chú ý hơn là khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới khoảng 145%, thì dư địa tăng trưởng tín dụng trong tương lai sẽ ngày càng bị giới hạn. Theo đó, tăng trưởng tín dụng về cơ bản sẽ bị kiểm soát trong một ngưỡng nhất định và rất khó vượt xa mức trần cho phép”, ông dự đoán. 

Trong bối cảnh đó, một thị trường mới sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn, đó là thị trường vốn (capital market), bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, ETF và các sản phẩm tài chính khác. Khác với tín dụng ngân hàng, những sản phẩm này không chịu giới hạn tăng trưởng theo cơ chế "trần" như hiện nay.

Do đó, không chỉ trong năm nay mà cả 5 năm tới, cuộc đua của các ngân hàng, công ty chứng khoán và doanh nghiệp fintech sẽ tập trung vào việc mở rộng thị trường sản phẩm đầu tư. Đây là lĩnh vực có dư địa tăng trưởng rất lớn và chưa bị giới hạn về quy mô. 

Vậy nên, nếu phải lựa chọn những ngành nghề có triển vọng dài hạn, ông cho rằng nên ưu tiên các doanh nghiệp đang hoạt động trong hệ sinh thái thị trường vốn và hưởng lợi từ xu hướng phát triển mạnh của thị trường tài chính. 

Ngược lại, các ngành truyền thống như thép và nhiều ngành sản xuất hàng hóa khác vẫn mang tính chu kỳ rất cao. Giá bán và lợi nhuận của doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào biến động của giá nguyên liệu đầu vào. Chính vì vậy, đây là những lĩnh vực có mức độ biến động lớn và không dễ để tạo ra hiệu quả đầu tư bền vững trong dài hạn.

 Doanh nghiệp có tài sản chưa được đánh giá hết

Trả lời cùng câu hỏi, ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS cho biết với chủ đề chuyên biệt là truy tìm Alpha, về bản chất, hoạt động đầu tư là tìm kiếm các cơ hội có thể sinh lời, với kỳ vọng out-perform (vượt trội) so với thị trường chung.

Về cơ bản, các nhà đầu tư phổ thông thường có hai hướng lựa chọn. Hoặc nhà đầu tư có thể tiếp cận theo hướng từ trên xuống, tức là nhìn nền kinh tế ổn định, nhóm ngành ưu tiên, rồi chọn cổ phiếu ưu tiên trong nhóm ngành đó. Hoặc có thể đi từ dưới lên, tức là sàng lọc từng doanh nghiệp, doanh nghiệp nào tốt thì lựa chọn.

Còn trong hoạt động phân tích, Chứng khoán VPS cũng chia ra một số nhóm ngành được ưu tiên hơn so với các nhóm ngành khác. 

Tuy nhiên, nhóm ưu tiên đầu tiên vẫn là những cổ phiếu thực sự đặc biệt - xuất sắc trong từng nhóm ngành riêng lẻ. Không nhất thiết phải là một nhóm ngành cụ thể, mà có thể là cổ phiếu nổi trội hơn so với chính nhóm ngành đó. 

Nhóm thứ hai là nhóm hưởng lợi từ tăng trưởng kinh tế. Nhóm này thường mang tính chu kỳ hơn. Tức khi bước vào một chu kỳ thuận lợi, các cổ phiếu nhóm này có thể tăng nhanh và mạnh hơn để thu hẹp khoảng cách với nhóm dẫn đầu; ví dụ như dệt may, phân bón, dầu khí hoặc một số nhóm ngành mang tính chu kỳ khác.

Ngoài ra, còn có nhóm doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản mà thị trường chưa đánh giá hết. Có những doanh nghiệp sở hữu nhiều công ty con, tài sản, công ty liên kết, nhưng kết quả kinh doanh nhìn bên ngoài khá bình thường nên nhà đầu tư thường bỏ qua và không chú ý nhiều.

“Trong quá trình rà soát thông tin doanh nghiệp, tôi cũng hay đọc những thông tin về các doanh nghiệp trả cổ tức thường xuyên, thậm chí có doanh nghiệp trả cổ tức rất cao nhưng thị trường không biết nhiều về cổ phiếu đó.

Tôi thường hay đặt câu hỏi: Tại sao có những doanh nghiệp trả cổ tức liên tục bằng tiền mặt, thậm chí ở mức đột biến, nhưng lại không được nhiều người quan tâm? Theo tôi, nhà đầu tư thường chưa đủ thời gian và sự kiên nhẫn để làm các 'bài tập về nhà'. Họ quen với những cổ phiếu quen thuộc hơn, thay vì tìm kiếm hết các cơ hội trên thị trường”, ông bày tỏ. 

Về cách thức phân bổ nguồn vốn, nhà đầu tư vẫn nên giữ tỷ trọng cổ phiếu ở mức phù hợp với số đông, tức là ở mức vừa phải. Nếu cổ phiếu chưa tăng trong ngắn hạn, nhà đầu tư vẫn có thời gian để chờ đợi, vì không phải lúc nào thị trường cũng thuận lợi.

Ngoài ra, nếu không thực sự chắc chắn, tốt nhất nhà đầu tư nên ưu tiên những cổ phiếu có lịch sử trả cổ tức, hoặc những doanh nghiệp đứng đầu một nhóm ngành nào đó, đồng thời có lợi nhuận và kết quả kinh doanh ổn định. Từ góc độ ưu tiên nhóm ngành và cổ phiếu được lựa chọn, nhà đầu tư sẽ có cách phân bổ theo nhóm ngành phù hợp hơn.

Đầu tư theo chỉ số là phương án an toàn hơn với đa số cá nhân

Khác với hai diễn giả trên, ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC), tiếp cận câu chuyện Alpha từ góc nhìn quản trị kỳ vọng của nhà đầu tư cá nhân. Theo ông, việc đạt lợi nhuận vượt trội so với thị trường là không dễ, nên với đa số nhà đầu tư cá nhân, phương án an toàn hơn là đầu tư theo chỉ số, chẳng hạn thông qua các quỹ ETF.

“Câu hỏi đầu bài rất phổ biến nhưng cũng không hề đơn giản. Cách đây khoảng hơn một tuần, tôi có dịp ngồi trao đổi khoảng một giờ với giám đốc đầu tư của một trong những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới. 

Trong buổi trao đổi, tôi đặt khá nhiều câu hỏi, trong đó có một câu: Ông tìm kiếm tố chất gì ở các nhà quản lý danh mục đầu tư (Portfolio Manager - PM) trong đội ngũ của mình?

Ông ấy cho biết quỹ có khoảng 100 PM và tố chất quan trọng nhất đối với một PM gần như chỉ là khả năng tạo Alpha - tức là tạo ra lợi nhuận vượt trội so với thị trường. Các yếu tố khác tất nhiên cũng quan trọng nhưng đều đứng sau”, ông kể. 

Đối với các nhà đầu tư chuyên nghiệp, khi nhà đầu tư cá nhân giao vốn cho họ, họ phải có trách nhiệm tạo ra Alpha cho khách hàng. Tuy nhiên, khi nhà đầu tư cá nhân tự đầu tư, việc đạt được lợi nhuận vượt trội không hề dễ dàng. Ai cũng mong muốn vượt thị trường nhưng thực tế phần lớn không đạt được điều đó một cách ổn định. 

Trong những giai đoạn thuận lợi, nhiều nhà đầu tư có thể đạt được lợi nhuận tốt. Nhưng khi bước vào các giai đoạn khó khăn, kết quả thường đảo chiều và đó là lý do người ta hay nói vui rằng “thị trường luôn có cách lấy lại những gì đã cho đi”.

“Vì vậy, với đa số nhà đầu tư cá nhân, tôi cho rằng phương án an toàn hơn là đầu tư theo các chỉ số, chẳng hạn như các quỹ ETF, để đạt mức lợi nhuận trung bình của thị trường. Không nên quá cố gắng tìm kiếm sự vượt trội nếu chưa thực sự có kinh nghiệm và hiểu biết sâu”, ông gợi ý. 

Phần còn lại của danh mục có thể dành cho việc lựa chọn một số doanh nghiệp hoặc cổ phiếu mà nhà đầu tư thực sự tin tưởng và hiểu rõ. Thực tế, nếu kể ra các ngành mà mọi người thường quan tâm thì đã chiếm tới khoảng 80% vốn hóa thị trường, nên cơ hội không thiếu; vấn đề là mức độ hiểu biết của nhà đầu tư.

Tóm lại, theo ông, nếu không thực sự am hiểu một nhóm ngành cụ thể, tốt hơn, nhà đầu tư cá nhân nên giữ tỷ trọng nhỏ cho phần đầu tư mang tính thử thách, thay vì đặt kỳ vọng quá lớn vào việc “đánh bại thị trường”. 

“Các chiến lược như đầu tư theo hướng top-down, hay tìm kiếm cổ phiếu theo xu hướng megatrend như anh Khánh hay anh Hạnh đề cập ở trên, nếu làm đúng thì rất tốt. Nhưng xác suất thành công không cao và không phải ai cũng có thể làm được một cách ổn định”, ông Long nhấn mạnh.