Vừa qua, Thanh tra TP Đồng Nai đã công bố kết luận thanh tra tại dự án Thành phố Amata Long Thành, nằm trên địa bàn xã Tam An, huyện Long Thành cũ (nay thuộc xã An Phước). 

Dự án do Amata VN Public Company Limited (Thái Lan), ông Vikrom Kromadit (quốc tịch Thái Lan), bà Somhatai Panichewa (quốc tịch Thái Lan) và CTCP Đô thị Amata Biên Hòa là nhà đầu tư. Công ty TNHH Thành phố Amata Long Thành là tổ chức kinh tế thực hiện.

Mục tiêu nhằm xây dựng khu đô thị dịch vụ với vốn đầu tư gần 6.591 tỷ đồng. Dự án đã được địa phương duyệt chủ trương đầu tư vào tháng 6/2016 (quy mô 753 ha), tiến độ từ 2016 - 2028, thuộc nhóm có khó khăn, vướng mắc thuộc thẩm quyền xử lý của địa phương. 

Theo kết luận thanh tra, công ty Thành phố Amata Long Thành chưa được giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để làm dự án. Do đó, doanh nghiệp chưa phát sinh nghĩa vụ tài chính về đất đai, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Tại thời điểm kiểm tra, hiện trạng khu đất dự án chưa được bồi thường, giải phóng mặt bằng; chưa triển khai đầu tư, xây dựng. Hiện trạng dự án chưa triển khai thực hiện, nhà đầu tư chưa thực hiện lập các hồ sơ liên quan đến báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Trong khi đó, theo Luật Bảo vệ môi trường 2014, trước khi trình phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư vào tháng 6/2016, dự án phải thực hiện ĐTM.

Tuy nhiên, Sở Tài nguyên và môi trường không có ý kiến về việc dự án thuộc trường hợp phải ĐTM. Nhà đầu tư không thực hiện hoặc thuê tổ chức tư vấn thực hiện ĐTM. Việc dự án được phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư nhưng chưa được phê duyệt báo cáo ĐTM là không đúng quy định.  

Cũng theo kết luận thanh tra, tại thời điểm quyết định chủ trương đầu tư, dự án không có trong Chương trình phát triển nhà ở Đồng Nai đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, không có trong kế hoạch phát triển nhà ở thời kỳ 5 năm, hàng năm. Tuy nhiên, Sở Kế hoạch và Đầu tư vẫn tham mưu quyết định chủ trương đầu tư là chưa phù hợp với Luật Nhà ở 2014.

Qua kiểm tra, Sở Xây dựng không có ý kiến nội dung này khi góp ý hồ sơ đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu tư cũng không phát hiện, đề nghị làm rõ để tham mưu. Dự án sau đó đã được bổ sung vào Chương trình phát triển nhà ở Đồng Nai giai đoạn 2021 - 2030, kế hoạch phát triển nhà ở giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn.  

Bên cạnh đó, Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì tham mưu trình UBND tỉnh ban hành quyết định chủ trương đầu tư để chỉ định nhà đầu tư mà không tổ chức đấu thầu là vi phạm quy định Luật Nhà ở 2014. Không tham mưu thực hiện thủ tục lựa chọn nhà đầu tư là không đảm bảo quy định Luật Đấu thầu 2013.

Liên quan đến vướng mắc, vào cuối năm 2020, Kiểm toán Nhà nước đã có văn bản về việc Đồng Nai chỉ định chủ đầu tư dự án đầu tư phát triển nhà ở thương mại chưa đúng với quy định Luật Nhà ở và giao đất sạch không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, trái với quy định Luật Đất đai 2013.

UBND tỉnh đã có nhiều chỉ đạo xử lý. Song, do vướng mắc liên quan đến kết luận của Kiểm toán Nhà nước nên dự án Thành phố Amata Long Thành vẫn chưa hoàn thiện được hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa để thực hiện. Chưa thực hiện được các thủ tục về đất đai (thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thuê đất...) và chưa triển khai đầu tư, xây dựng trên đất, gây lãng phí tài nguyên đất đai.  

Nhìn chung, Thanh tra TP Đồng Nai xác định vi phạm chính trong triển khai dự án là việc cơ quan tham mưu căn cứ các quy định chưa chính xác để tham mưu thực hiện chỉ định chủ đầu tư.

Vi phạm trên có nguyên nhân chủ yếu do cơ quan tham mưu trong nghiên cứu, áp dụng pháp luật; một phần nguyên nhân khách quan là tại thời điểm này các quy định về lựa chọn chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại theo Luật Đầu tư 2014 và Luật Nhà ở 2014 chưa đầy đủ nên còn cách hiểu, áp dụng pháp luật chưa phù hợp, thống nhất.   

Về các biện pháp xử lý, Chánh Thanh tra TP Đồng Nai kiến nghị Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo Sở Tài chính tham mưu áp dụng chính sách tại Nghị quyết 29/2026/QH16 (về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai 2024 hiệu lực và tháo gỡ vướng mắc cho dự án tồn đọng, kéo dài) và Nghị quyết 170/2024/QH15 (về cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc cho dự án, đất đai trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án tại TP HCM, Đà Nẵng và Khánh Hòa). Qua đó, rà soát điều kiện được tiếp tục giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án.

Đồng thời, giao xã An Phước tăng cường quản lý hiện trạng khu đất, không để phát sinh tình trạng lấn chiếm, xây dựng công trình, chuyển nhượng đất đai trái phép hoặc phát sinh khiếu nại, tranh chấp phức tạp trong thời gian tháo gỡ vướng mắc cho dự án. 

Về phía Công ty TNHH Thành phố Amata Long Thành, cần hoàn thiện các trình tự, thủ tục để tiếp tục thực hiện dự án, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và chấp hành quyết định xử lý. Sau khi UBND thành phố xem xét, quyết định áp dụng chính sách tháo gỡ khó khăn, công ty chủ động liên hệ các cơ quan để được hướng dẫn thực hiện thủ tục đất đai, môi trường và những nội dung liên quan.