Ông có thể giải thích một cách dễ hiểu quỹ định lượng tìm kiếm cơ hội đầu tư và xây dựng danh mục như thế nào? Điểm khác biệt đáng chú ý nhất so với cách đầu tư truyền thống là gì?

Ông Nguyễn Minh Hạnh: Có thể hình dung quỹ định lượng như một dây chuyền gồm năm bộ phận. Mô hình alpha dự báo cơ hội sinh lời, mô hình rủi ro hạn chế những rủi ro không mang lại lợi nhuận tương xứng, còn mô hình chi phí giao dịch đánh giá khả năng lợi nhuận kỳ vọng bù đắp chi phí mua bán.

Ba yếu tố này được đưa vào mô hình xây dựng danh mục nhằm cân bằng lợi nhuận, rủi ro và chi phí. Cuối cùng, bộ phận thực thi tối ưu việc đặt lệnh, hạn chế tác động bất lợi đến giá giao dịch.

Dữ liệu và nghiên cứu là nền tảng của toàn bộ quá trình. Trong khi đó, con người chịu trách nhiệm xây dựng ý tưởng, lựa chọn mô hình và can thiệp khi cần thiết.

Về tìm kiếm cơ hội, phần lớn quỹ định lượng sử dụng năm nhóm chiến lược gồm xu hướng, đảo chiều, giá trị, tăng trưởng và chất lượng. Đây đều là những ý tưởng quen thuộc trong đầu tư truyền thống.

Khác biệt chủ yếu nằm ở tính chính xác, kỷ luật và khả năng kiểm chứng. Thay vì đánh giá cảm tính, quỹ định lượng chuyển các tiêu chí đầu tư thành quy tắc cụ thể, áp dụng nhất quán trên quy mô lớn và có thể kiểm tra lại hiệu quả.

Tuy nhiên, hai phương pháp không loại trừ nhau. Tại Việt Nam, khi nhiều thông tin chưa được số hóa và thị trường chịu ảnh hưởng từ chính sách, việc kết hợp mô hình với đánh giá của chuyên gia vẫn cần thiết.

Khi thị trường xuất hiện những biến động chưa từng có trong dữ liệu quá khứ, các quỹ định lượng thường ứng phó như thế nào? Theo ông, con người đóng vai trò gì trong việc giám sát mô hình và kiểm soát rủi ro?

Ông Nguyễn Minh Hạnh: Đây là điểm yếu thực sự của quỹ định lượng. Mô hình học từ quá khứ nên có thể hoạt động tốt trong điều kiện quen thuộc nhưng gặp khó khăn trước những biến động chưa từng xuất hiện.

Có bốn rủi ro đáng chú ý, gồm sai sót mô hình, thay đổi trạng thái thị trường, cú sốc từ bên ngoài và hiện tượng nhiều quỹ sử dụng chiến lược tương tự.

Chẳng hạn, năm 2007, sự đảo chiều giữa nhóm cổ phiếu giá trị và tăng trưởng khiến nhiều quỹ định lượng thua lỗ. Đến tháng 8 cùng năm, việc một số tổ chức đồng loạt bán danh mục để huy động tiền mặt tiếp tục gây áp lực lên những chiến lược tương tự.

Để ứng phó, quỹ cần thiết lập giới hạn tỷ trọng theo cổ phiếu, ngành và kiểm tra sức chịu đựng của danh mục trước các kịch bản bất lợi. Việc giám sát phải bao gồm mức độ rủi ro, kết quả đầu tư, chất lượng khớp lệnh và hoạt động của hệ thống.

Con người giữ vai trò quyết định khi thị trường vượt ngoài khả năng xử lý của mô hình, có thể giảm quy mô đầu tư hoặc tạm dừng chiến lược. Tuy nhiên, việc can thiệp phải tuân theo nguyên tắc xác định trước, ghi nhận rõ lý do và tách biệt người xây dựng mô hình với người kiểm soát rủi ro nhằm hạn chế những quyết định cảm tính. Máy giúp kỷ luật, còn con người chịu trách nhiệm.

Theo ông, nhà đầu tư nên nhìn vào những tiêu chí nào để đánh giá hiệu quả của một quỹ định lượng? Cần theo dõi trong khoảng thời gian và qua những trạng thái thị trường nào để có góc nhìn đầy đủ?

Ông Nguyễn Minh Hạnh: Trước hết, nhà đầu tư cần hiểu quỹ sử dụng chiến lược gì, lợi thế đến từ đâu và kết quả thực tế có phù hợp với chiến lược công bố hay không. Quỹ có thể giữ kín công thức chi tiết nhưng cần giải thích được nguyên lý đầu tư và cách kiểm soát rủi ro.

Về hiệu quả, tôi cho rằng cần xem xét bốn tiêu chí: lợi nhuận so với chỉ số tham chiếu sau phí, mức sụt giảm tối đa và thời gian phục hồi, lợi nhuận trên mỗi đơn vị rủi ro, cùng tính nhất quán của chiến lược.

Đặc biệt, phải phân biệt kết quả đầu tư thực tế với kết quả mô phỏng, bởi mô hình có thể được điều chỉnh để tạo thành tích đẹp trên dữ liệu quá khứ nhưng không duy trì được hiệu quả khi vận hành.

Theo tôi, nên theo dõi quỹ tối thiểu 3–5 năm, qua các giai đoạn thị trường tăng mạnh, giảm sâu, đi ngang và phục hồi.

Quỹ nào cũng đẹp khi thị trường tăng. Giá trị thật lộ ra khi thị trường giảm: quỹ giữ vốn tốt đến đâu. Ngoài ra, nhà đầu tư cần đánh giá năng lực, kinh nghiệm và trách nhiệm của đội ngũ quản lý quỹ.

Ông nhận thấy những chuyển biến nào đáng chú ý trong ngành quỹ Việt Nam hiện nay? Những xu hướng sản phẩm nào có thể mở rộng lựa chọn và thu hút thêm dòng tiền của nhà đầu tư?

Ông Nguyễn Minh Hạnh: Ngành quỹ đang tiếp cận nhà đầu tư cá nhân dễ dàng hơn thông qua các ứng dụng ngân hàng, chứng khoán và nền tảng số. Khung pháp lý hoàn thiện hơn, triển vọng nâng hạng thị trường và ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng tạo thêm điều kiện phát triển.

Tôi nhận thấy năm hướng đáng chú ý gồm quỹ thị trường tiền tệ (MMF), quỹ hoán đổi danh mục (ETF), quỹ định lượng, quỹ hưu trí tự nguyện và hình thức đầu tư định kỳ (SIP).

Các lựa chọn này giúp nhà đầu tư đa dạng hóa chiến lược, loại hình đầu tư và thời gian nắm giữ. Trong đó, quỹ định lượng có thể bổ sung những phương pháp mà danh mục truyền thống còn thiếu.

Tuy nhiên, so với lượng tiền gửi tiết kiệm, quy mô tài sản do các quỹ quản lý tại Việt Nam vẫn còn nhỏ. Thách thức lớn nhất không nằm ở sản phẩm mà ở niềm tin và hiểu biết của nhà đầu tư.

Từ quan sát của ông, điều gì khiến nhà đầu tư lựa chọn giao vốn cho quỹ thay vì tự mua bán cổ phiếu? Mong muốn của họ về lợi nhuận, mức độ an toàn và sự minh bạch đang thay đổi ra sao?

Ông Nguyễn Minh Hạnh:  Nhiều nhà đầu tư lựa chọn quỹ sau khi nhận thấy tự giao dịch cổ phiếu đòi hỏi thời gian, kiến thức và khả năng kiểm soát cảm xúc. Quỹ giúp họ tiếp cận danh mục đa dạng và quy trình quản lý chuyên nghiệp hơn.

Kỳ vọng của nhà đầu tư cũng đang thay đổi. Thay vì tìm kiếm mức sinh lời gấp nhiều lần trong thời gian ngắn, họ quan tâm hơn đến hiệu quả ổn định, mức độ an toàn và sự minh bạch. Trong đó, tài sản quỹ được lưu ký, giám sát tách biệt là yếu tố giúp nhà đầu tư yên tâm khi giao vốn.

Đồng thời, họ muốn được cung cấp đầy đủ thông tin về giá trị tài sản ròng, danh mục đầu tư, chi phí và nguyên nhân biến động hiệu quả, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường đi xuống.

Với quỹ định lượng, nhà đầu tư không nhất thiết phải hiểu từng công thức hay dòng mã, nhưng cần biết quỹ đầu tư dựa trên nguyên tắc nào và kiểm soát rủi ro ra sao.

Tôi nghĩ đó cũng là điều nhà đầu tư nên tìm ở một quỹ: kỷ luật của dữ liệu, bản lĩnh của con người, và sự minh bạch để hai bên tin nhau lâu dài.

Trân trọng cảm ơn ông!